मराठवाड्यातील फळझाडामध्ये सीताफळ हे महत्वाचे पिकं असुन त्याची लागवड प्रामुख्याने मराठवाड्यातील अवर्षणग्रस्त भागात आणि हलक्या जमिनीमध्ये केली जाते. फार प्राचीन काळापासून सीताफळ सारखे पीक जंगल तसेच डोंगराळ भागात व कमी पाण्यात येते म्हणून शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त ठरले आहे. सीताफळ हे अतिशय काटक पिकं असुन त्याची पाने व फुले शेळ्या मेंढ्या तसेच इतर जनावरे खात नाहीत म्हणून त्याची लागवड व जोपासना चांगल्या प्रकारे करता येते. सहसा या पिकावर रोगाचं व किडींचा प्रादुर्भाव दिसून येत नाही. परंतु वातावरण बदलामुळे पिठ्या ढेकूण या किडींचा प्रादुर्भाव येत आहे. पिठ्या ढेकूण या किडीचे ferrisa virgata हे शास्त्रीय नाव असुन psudococcidae या कुळातील आहे पिठ्या ढेकूण हि बहुभक्षी किड असून ती किड ३७ पेक्षा अधिक पिकांवर आपला जीवनक्रम पूर्ण करते. उदा. कापूस, द्राक्षे, मोसंबी इ.
जीवनक्रम
पिठ्या ढेकूण या किडींचा जीवनाच्या अंडी, बाल्यवस्था, प्रौढ, या तीन अवस्था आहेत त्यातील पिल्ले व प्रौढ अवस्था नुकसानकारक असतात मादी ढेकुण साधारणपणे ३०० ते ४०० अंडी मे महिन्याच्या दरम्यान कापसासारख्या मेणाच्या पुंजक्यात अंडी घालते त्याला अंडी पुंज असे म्हणतात. अंडी उबवण्याचा कालावधी हा २८ ते ३२ दिवसाचा असतो त्यातून लहान लहान पिल्ले बाहेर पडतात ती बाल्यवस्था असते त्याचा कालावधी हा २१ ते २९ दिवसाचा असतो व प्रौढ अवस्था ही १२ ते ३१ दिवसाची असते.
नुकसानीचा प्रकार
सीताफळावर पिठ्या ढेकूण या किडींचा प्रादुर्भाव साधारण जुन ते डिसेंबर पर्यंत आढळतो. या किडीची बाल्यवस्था व प्रौढ अवस्था ही खूप नुकसानकारक असते. पिल्ले व प्रौढ ढेकुण फांद्या , पाने, फुले व फळे यातील रस शोषून घेतात त्यामुळें फळांचा आकार कमी होतो आणि अकाली फळगळ होते व त्यांच्या उसर्जनातून हनिड्यू बाहेर पडते त्यामुळं पानावर व फळावर ( कॅपनोपोडियम) नावाच्या बुरशीची वाढ होते त्यामुळे झाडाच्या प्रकाशसंश्लेषनास अडथळा निर्माण होतो. त्याकडे काळ्या मुंग्या देखील आकर्षित होतात त्यामुळे पिठ्या ढेकुणच्या प्रसारास मदत होते.
एकात्मिक कीड व्यवस्थापन
१. पिठ्या ढेकूण किडींची मादी हि मे-जून महिन्यात ३०० ते ४०० अंडी अंडीपुज मध्ये जमीनीत झाडाच्या आवती भोवती घालते. त्यामुळें उन्हाळयात खोलवर नांगरणी करून जमीन तापू
द्यावी.
२. पिठ्या ढेकूण संक्रमित झाडाच्या फांद्या, फळे, पाने, गोळा करून नष्ट करावीत.
३. नोव्हेंबर मध्ये बागेची नांगरणी करावी.
४. प्रादुर्भावग्रस्त फांद्या, कलम व रोपाची लागवड करु नये
५. बागेमध्ये झाडाच्या खोडावर प्लॅस्टिकची ग्रीस लावलेली पट्टी लावावी जेणेकरून पिठ्या ढेकूनाची पिल्ले व प्रौढ त्यावर येताच मरुन जातील.
६. बागेच्या आजू-बाजूला असलेली मुंग्यांची वारुळे नष्ट करावीत जेणेकरून त्याचा प्रसार होणार नाही.
७. बागेत तण व्यवस्थापन वेळोवेळी करावे.
८.१५ दिवसांच्या अंतराने क्रिप्टोलेमास मॉन्ट्रोझिएरी बीटल @ १०/झाड किंवा @ 30 अळ्या/झाड दोनदा सोडा किंवा कोक्सीनेलिड मेनोचिलस बीटल १०/झाड किंवा 30 अळ्या/झाड दोनदा सोडा हे पिल्ले आणि प्रौढांचे शिकारी आहेत किंवा स्किमनस कॉक्सिव्होरा १० बीटल/झाड किंवा ३०अळ्या/झाड सोडणे ही पिल्ले आणि प्रौढ दोघांसाठी चांगला शिकारी आहे.संध्याकाळी सहानंतर बागेत सोडावेत.
९. आद्रतायुक्त वातावरण असल्यास व्हर्टिसिलियम लेक्कनी या बुरशीची ४५.४५ ग्रॅम प्रति १०लिटर पाण्यामध्ये मिसळून फवारणी करावी.
१०. किडीनी आर्थिक नुकसानीची पातळी ओलांडल्यानंतर रासायनीक कीटकनाशकाचा वापर करावा. बुप्रोझिन २५% एस. सी@ ५ मिली अधिक स्टिकर प्रती १० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
प्रा. अमोल पांडूरंग ढोरमारे ( कीटकशास्त्रज्ञ द अग्री- कोड कृषि प्रतिष्ठान खापर पांगरी, बीड)
