ज्वारीपासून पोहे, लाह्या

ज्वारीचा उपयोग विविध प्रकारचे खाद्यपदार्थ निर्मितीसाठी (Jowar Processed Food) केला जातो. ज्वारीच्या वाणांमध्ये (Jowar Verity) रसाचे प्रमाण अधिक असून, त्यात साखरेचे प्रमाण अधिक असते. ज्वारीमध्ये प्रामुख्याने कॅल्शिअम, मॅग्नेशिअम, पोटॅशिअम आणि लोह ही महत्त्वाची खनिजे असतात. तर रायबोफ्लेव्हीन, पॅन्टेथेनिक आम्ल, निकोटेनिक आम्ल आणि बायोटीन ही जीवनसत्त्वे ज्वारीमध्ये असतात.

ज्वारीमध्ये असणाऱ्या तंतुमय पदार्थ, खनिजे, प्रथिने, फायटोकेमिकल्स आणि फिनालिक्स यामुळे मानवी शरीरातील बरेच आजार बरे केले जातात. म्हणून ज्वारीचा उपयोग खाद्यान्न म्हणून केल्यास ही सर्व पोषणतत्त्वे मानवी शरीरास उपलब्ध होऊ शकतात. त्यासाठी त्यापासून विविध प्रक्रिया पदार्थ बनविण्यास मोठ्या प्रमाणात संधी आहे.

पोहे

कमी उष्मांक आणि अधिक तंतुमय पदार्थ व पोषकद्रव्ये असल्यामुळे अलीकडच्या काळात ज्वारीचे पोहे लोकप्रिय झाले आहेत. ज्वारीचे पोहे हा एक नावीन्यपूर्ण पदार्थ लघुउद्योग सुरू करणे फार फायदेशीर आहे. कारण हे पोहे वजन कमी करणाऱ्या लोकांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरू शकतात.

ज्वारी स्वच्छ निवडून धुऊन घ्यावी. नंतर ती गरम पाण्यात साधारणतः २४ तास भिजत ठेवावी. ज्वारीतील पाणी काढून टाकावे. भिजलेली ज्वारी प्रेशर कुकरमध्ये १५ पीएसआयला १० ते १५ मिनिटे उकडावी.

उकडलेली ज्वारी पोहे तयार करण्याच्या यंत्रामध्ये घालून त्याचे पोहे तयार करावेत. तयार पोहे सावलीत चांगले वाळवून घ्यावेत. वाळलेल्या पोह्याची साठवण प्लॅस्टिकच्या पिशवीमध्ये साधारण २ ते ३ महिने चांगल्या पद्धतीने करता येते.

कांदा पोहे, चिवडा हे न्याहारी आणि फराळाचे पदार्थ तयार करण्यासाठी तांदळाच्या पोह्याऐवजी वापरता येतात.

लाह्या

ज्वारीच्या लाह्या लो कॅलरीज हाय फायबर स्नॅक फूड म्हणून लोकप्रिय होत आहे. ज्वारीपासून लाह्या बनविण्यासाठी ज्वारीच्या दाण्यामध्ये स्टार्चचे प्रमाण अधिक असणे गरजेचे आहे.

लाह्या तयार करण्यासाठी लाह्याची ज्वारी स्वच्छ करून धुऊन घ्यावी. त्यावरती २ टक्के पाणी शिंपडून ती ज्वारी कापडामध्ये बांधून साधारण १० ते १२ तास दडपून ठेवावी किंवा ८ ते १० तास पाण्यात भिजवून सावलीत पसरवून ठेवावी. त्यामुळे ज्वारीतील आर्द्रतेचे प्रमाण वाढते.