भारतात एवोकॅडो शेती: लागवड पद्धती, वाण, उत्पन्न, नफा आणि बरेच काही त्याच्या उत्पत्तीपासून ते विविध प्रकारांपर्यंत, ह्या लेखात भारतातील एवोकॅडो लागवडीचे तपशीलवार माहिती देत आहोत.
एवोकॅडो हे उष्णकटिबंधीय अमेरिकन फळ आहे. याचा उगम मेक्सिको आणि मध्य अमेरिकेत, विविध प्रकारच्या वन्य प्रजातींमधून झाला असे मानले जाते. एवोकॅडो हे सर्व फळांपैकी सर्वात पौष्टिक आहे आणि मानवी पोषणासाठी हे नवीन जगाचे सर्वात आवश्यक योगदान म्हणून ओळखले जाते. काही लोक फळांचा चवीचा आनंद घेतात, तर काहींना आवडत नाही. यामध्ये प्रथिने (4% पर्यंत) आणि चरबी (30% पर्यंत) आहे , महत्वाची बाब म्हणजे यात कर्बोदक कमी आहेत. संपूर्ण युनायटेड स्टेट्समध्ये विविध ठिकाणी एवोकॅडोचे पीक घेतले जाते.
एवोकॅडोची लागवड विविध मातीत केली जाऊ शकत असले तरी खराब निचरा होण्यास संवेदनशील असणाऱ्या जमिनीत याची लागवड करू मय्ये एशिअवय ते खारट वातावरणात टिकून राहू शकत नाही. जमिनीचा सामू म्हणजेच pH पातळी 5 ते 7 च्या दरम्यान असावी. एवोकॅडो विविध जाती आणि फरकांवर अवलंबून, वास्तविक उष्णकटिबंधीय ते समशीतोष्ण क्षेत्रापर्यंतच्या हवामानाच्या परिस्थितीत जगू शकतात आणि चांगल उत्पन्न भेटू शकते.
भारतात अॅव्होकॅडो शेती फायदेशीर आहे का?
एवोकॅडो हे भारतातील व्यावसायिक फळ पीक नाही. तथापि, हे सांगणे सुरक्षित आहे की भारतातील एवोकॅडो शेती नक्कीच फायदेशीर आहे. देशात उत्पादित होणाऱ्या अॅव्होकॅडो फळांच्या संख्येपेक्षा आयात केलेल्या फळांचे प्रमाण कितीतरी पटीने जास्त आहे.
एवोकॅडोचे विविध प्रकार
उष्णकटिबंधीय आणि उप-उष्णकटिबंधीय वातावरणाशी जुळवून घेतलेल्या वेस्ट इंडियन, ग्वाटेमालन आणि मेक्सिकन बागायती जातींची भारतात चाचणी घेण्यात आली. संपूर्ण महाराष्ट्र, तामिळनाडू आणि कर्नाटकमध्ये पश्चिम भारतीय वंशाच्या जाती ठराविक ठिकाणी पिकवल्या जातात. फक्त वेस्ट इंडियन वंश उष्णकटिबंधीय आणि जवळ-उष्णकटिबंधीय वातावरणाशी अनुकूल आहे, परंतु ग्वाटेमालन सह त्याचे संकर चांगले कार्य करते आणि कापणीचा हंगाम वाढवण्यासाठी फायदेशीर मानले जाते.
मेक्सिकन प्रजाती : फळांचा प्रकार लहान (250 ग्रॅम) असतो आणि 6 ते 8 महिन्यांनी उमलल्यानंतर पिकतो. फळाची पातळ, गुळगुळीत त्वचा आणि एक मोठे बी असते जे मध्यभागी सैलपणे असते. फळांमध्ये तेलाचे प्रमाण ३०% असू शकते.
ग्वाटेमालन प्रजाती : फळे मोठी असतात आणि लांब देठांवर असतात, त्यांचे वजन 600 ग्रॅम पर्यंत असते. उमलल्यानंतर 9-12 महिन्यांनी फळे परिपक्व होतात. फळाची त्वचा जाड आणि अनेकदा चमकदार असते. बिया लहान असतात आणि फळांच्या पोकळीत अडकतात. फळांमध्ये तेलाचे प्रमाण 8% ते 15% पर्यंत असते.
वेस्ट इंडियन प्रजाती: फळे आकाराने मध्यम असतात, गुळगुळीत, चकचकीत त्वचा असते. फळे लांब देठांवर वाहून नेली जातात आणि फुलांच्या नंतर पिकण्यासाठी 9 महिने लागू शकतात. त्याच्या बिया मोठ्या असतात आणि पोकळीत फक्त सैलपणे बसतात. फळामध्ये तेलाचे प्रमाण कमी असते (3-10 टक्के). ही प्रजाती उष्णकटिबंधीय हवामानासाठी सर्वात अनुकूल आहे.
उत्पन्न आणि कापणी
बियांपासून उगवलेली एवोकॅडो रोपे लागवडीनंतर पाच ते सहा वर्षांनी फळ देण्यास सुरुवात करतात. जांभळ्या जातींची परिपक्व फळे जांभळ्या – लाल रंगाची होतात, तर हिरव्या जातींची परिपक्व फळे हिरवी-पिवळी होतात. जेव्हा फळांमधील बियांच्या आवरणाचा रंग पिवळसर-पांढरा ते गडद तपकिरी रंगात बदलतो, तेव्हा फळ काढणीसाठी तयार होते. काढणीनंतर सहा ते दहा दिवसांनी परिपक्व फळे पिकतात. फळे जोपर्यंत झाडांवर असतात तोपर्यंत कडक असतात, कापणीनंतर मऊ होतात.
दर : बाजारात अवोकाडोला १५० रुपये ३०० per kg रुपयांचा ठोक दर भेटत असून किरकोळ विक्रीचा दर ५०० रुपये १००० रुपये किलो पर्यंत दर्जा नुसार भेटत आहे
प्रति झाड उत्पादन 100 ते 500 फळांच्या दरम्यान असते. सिक्कीममध्ये जांभळ्या प्रकारची फळे जुलैच्या आसपास काढली जातात, तर हिरव्या जातीची फळे सप्टेंबर-ऑक्टोबरमध्ये काढली जातात.
भारतातील एवोकॅडो लागवडीची संभाव्य वाढ:
देशाच्या अनेक भागांतील कृषी-हवामान परिस्थिती एवोकॅडो उत्पादनाच्या विस्तारासाठी अनुकूल दिसते. वृक्षारोपणाचे आता योग्य नियोजन नाही आणि ते विखुरले आहे. याशिवाय, वाढीव उत्पादन क्षमता असलेल्या वर्धित वाणांची मोठी श्रेणी देखील उपलब्ध आहे. वनस्पतिवृद्धीसाठी तंत्र देखील स्थापित केले गेले आहे. उष्णकटिबंधीय दक्षिण भारत आणि भारताच्या ईशान्य भागातील आर्द्र अर्ध-उष्णकटिबंधीय भागांमध्ये निवडलेल्या मोठ्या प्रमाणात उच्च-गुणवत्तेच्या रोपवाटिकेची काळजीपूर्वक लागवड केल्याने, देशाच्या फळांच्या नकाशावर एव्होकॅडो योग्य स्थान येण्यास मदत होऊ शकते.
एवोकॅडो उत्पादन मर्यादा
भारतात विविध प्रकारच्या फळपिकांची उपलब्धता आणि गोड चव असलेल्या अधिक रुचकर फळांना ग्राहकांची पसंती यामुळे अॅव्होकॅडोने सरासरी भारतीयांच्या कल्पनेत पकड घेतलेली नाही. असे असले तरी, निर्याती साठी आणि सुशिक्षित लोकांमधील वाढती आरोग्य जागरूकता आणि अॅव्होकॅडोच्या उच्च पौष्टिक सामग्रीमुळे, योग्य वेळेत भारतीय बाजारपेठेत त्याचे योग्य स्थान मिळवण्याची शक्यता आहे. सिक्कीमच्या डोंगराळ राज्यातील आदिवासी लोकसंख्येमध्ये अॅव्होकॅडोचा यशस्वी प्रयोग आणि व्यापक स्वीकृती सूचित करते की आरोग्यसाठी पोषण सुरक्षिततेसाठी अॅव्होकॅडो हे भारतातील एक उपयुक्त फळ पीक असू शकते.
सरकारकडून अॅव्होकॅडो उत्पादनासाठी धोरणे आणि योजना
याक्षणी, भारतात एवोकॅडो संशोधन आणि विकासाला चालना देण्यासाठी कोणताही विशिष्ट सरकारी पुढाकार नाही. एवोकॅडो जर्मप्लाझम तामिळनाडू आणि कर्नाटकातील संशोधन संस्थांच्या संग्रहात ठेवला जात आहे.
निष्कर्ष
भारतात विविध प्रकारच्या फळपिकांची उपलब्धता आणि गोड चव असलेल्या अधिक रुचकर फळांना ग्राहकांची पसंती यामुळे अॅव्होकॅडोने सरासरी भारतीयांच्या कल्पनेत पकड घेतलेली नाही. निर्याती साठी आणि सुशिक्षित लोकांमधील वाढती आरोग्य जागरूकता आणि अॅव्होकॅडोच्या उच्च पौष्टिक सामग्रीमुळे, योग्य वेळेत भारतीय बाजारपेठेत त्याचे योग्य स्थान पुन्हा मिळवण्याची शक्यता आहे
